De pagina wordt geladen...
Hoe betrokkenheid bij btw-fraude te voorkomen
In 2019 ging er een schokgolf door de autobranche: de FIOD deed invallen bij vijf autobedrijven op verdenking van btw-fraude bij de export van auto’s. De soep werd echter lang niet zo heet gegeten. Zo werd Auto Wientjes volledig vrijgesproken. Welke lessen heeft de branche geleerd, en wat moet je als ondernemer doen om niet in de problemen te komen?
Volledige vrijspraak. Het vonnis van de Amsterdamse rechtbank in de zaak tegen Auto Wientjes was een grote opluchting voor alle betrokkenen. Voor eigenaren Gerard en Eddy Wientjes, hun familie, de medewerkers van Auto Wientjes en alle andere betrokkenen, maar zeker ook voor Sjoerd Wientjes, de oudste zoon van Eddy. Na de inval in 2019 had hij zich in het dossier vastgebeten, vastbesloten om proactief en volledig mee te werken aan het onderzoek, om aan te tonen dat de verdenkingen geen standhielden. Jarenlang was hij daar drie à vier dagen per week mee bezig, samen met een advocatenteam en gesteund door BOVAG. Uiteindelijk dus met succes in de strafzaak. De volgende horde is de fiscale procedure over de naheffingsaanslag van Auto Wientjes. Uit interne FIOD-documenten blijkt dat 408 Nederlandse autobedrijven voertuigen hebben verkocht aan 96 buitenlandse afnemers die door de FIOD als frauduleus werden aangemerkt. Tientallen autobedrijven zijn de afgelopen jaren geconfronteerd met fiscale onderzoeken, naheffingen en boetes. Wientjes kijkt met vertrouwen naar de afhandeling, maar is tegelijkertijd verbitterd over het proces.
Overleg Belastingdienst
“Wij zijn een familiebedrijf en bestaan inmiddels 35 jaar”, vertelt Sjoerd Wientjes (29). “Vanaf het begin richtten we ons op het exporteren van voertuigen; we hebben nooit grootschalig geïmporteerd. We verhandelen jaarlijks duizenden voertuigen. In de loop van de tijd is er veel veranderd in deze branche. Voorheen kwamen kopers vanuit vooral Oost-Europa zelf naar ons toe. Wij regelden de benodigde exportdocumenten en waar nodig ook visa voor onze klanten. In die tijd ging de handel vooral op vertrouwen en op basis van lange relaties. In de loop van de tijd werden de regels aangescherpt. In goed overleg met de Belastingdienst schroefden we onze interne procedures eveneens op. Nadat in 2007 de bpm-teruggave bij export mogelijk werd, nam onze business ook binnen de EU een grote vlucht. We hadden een vast aanspreekpunt bij de Belastingdienst, die met ons meekeek en die wij regelmatig raadpleegden. We hebben steeds gehandeld naar hun adviezen en ons beleid hierop afgestemd. Vanaf ongeveer 2015 meldden wij nieuwe buitenlandse afnemers bovendien aan voor een risicoanalyse bij de Belastingdienst. Wij zagen transparantie en samenwerking als een manier om misbruik te voorkomen.”
Katvangers en plof-bv’s
De valkuil van internationale autohandel zit in de afdracht van btw bij verkoop aan bedrijven binnen de EU. Wie een auto exporteert, rekent het nulprocentstarief aan de koper. Het is de bedoeling dat de uiteindelijke koper van de auto btw betaalt, die de verkoper afdraagt in het land waar de koop gesloten wordt. Malafide spelers maken misbruik van de mogelijkheid om een auto als het ware zonder btw te kopen. Door gebruik te maken van katvangers of plof-bv’s omzeilen zij de uiteindelijke btw-afdracht op de verkoop, waardoor zij deze winst in eigen zak kunnen steken.
Onderzoeksplicht
“Wil je als exporteur de btw naar de afnemer brengen, dan zul je aan een aantal eisen moeten voldoen”, zegt Geert Brummelhuis, branchemanager BOVAG Autodealers. Als belangenbehartiger bij BOVAG houdt hij zich al jaren bezig met dit onderwerp. “Als ondernemer heb je een onderzoeksplicht. Je moet onderzoeken of je niet wordt opgelicht en of er geen fraude in het spel is. Je moet zekerstellen dat je koper een betrouwbare partij is. Dat moet je documenteren en minstens vijf jaar bewaren.”
Boeken en bescheiden
“Dat is precies waar het grote knelpunt zit”, vervolgt Brummelhuis. “Wat is goed onderzoek? Wanneer heb je genoeg gedaan? BOVAG probeert al jaren helderheid te krijgen op dit punt (zie kader op pagina 31, red.). Maar de Belastingdienst doet hier geen uitspraken over.” Sjoerd Wientjes beaamt dat. “Wij zochten regelmatig overleg met de Belastingdienst en hadden tientallen jaren ervaring met export. Maar zelfs wij kregen te maken met de inval van de FIOD. Er is geen vaste lijst van bewijsstukken waarmee ondernemers vooraf zekerheid krijgen dat zij aan alle fiscale eisen voldoen. De opdracht is dat je moet aantonen dat de auto in de betreffende lidstaat is ontvangen, door een bonafide partij. Dat kan met boeken en bescheiden. Je moet zo veel mogelijk aanleveren om te bewijzen dat je er alles aan hebt gedaan om deelname aan btw-fraude te voorkomen.”
“Er is geen vaste lijst van bewijsstukken waarmee ondernemers vooraf zekerheid krijgen dat zij aan alle fiscale eisen voldoen”Sjoerd Wientjes, accountmanager en directie Auto Wientjes
Zuivere koffie
In de jaren voorafgaand aan de inval ontwikkelde Auto Wientjes daarom eigen procedures. “We bouwden een heel dossier op over bedrijven voordat we er een relatie mee aangingen”, zegt Sjoerd Wientjes. “Wie is de eigenaar, wie is bevoegd te handelen namens de eigenaar? Juist doordat steeds meer communicatie en transacties op afstand plaatsvinden, is het essentieel om dat zorgvuldig te controleren. We legden rond iedere transactie eveneens een dik dossier aan: wie haalt de auto op, waar wordt die naartoe gebracht, wie is de volgende koper, is dat zuivere koffie? Is de locatie waar de auto naartoe wordt gebracht hiermee te rijmen? We hebben regelmatig klanten de deur gewezen als we ook maar het kleinste vermoeden hadden dat er iets niet in de haak was.”
Geen cash meer
Met de toename van online communicatie werd de handel minder persoonlijk, schetst Wientjes. Contante betalingen waren altijd de norm in deze markt, maar bij Auto Wientjes zagen ze dat dat in toenemende mate risico’s met zich meebracht. “Er komt veel rompslomp bij kijken om alles netjes te verwerken. Daarom hebben we in 2019, nog voor de inval, besloten om van klanten die het nultarief willen toepassen, alleen nog bankbetalingen te accepteren. We informeerden klanten actief dat we geen cash meer aannamen. Daarmee lieten wij zien dat wij actief maatregelen namen tegen misbruik.”
Oogkleppen
Dat uitgerekend het bedrijf van zijn familie de FIOD op zijn dak kreeg, kan volgens Sjoerd Wientjes verklaard worden uit het feit dat de FIOD een afgescheiden orgaan is binnen de Belastingdienst, waardoor wellicht te weinig bekend was over de goede relatie van het bedrijf met de fiscus. Maar vervolgens hebben de FIOD en het Openbaar Ministerie in zijn ogen bijna zeven jaar oogkleppen op gehad. De zwaarste aanklachten die in ronkende persberichten werden geuit, bleken al snel niet houdbaar. Maar met het ontlastende materiaal dat Auto Wientjes vanaf het begin van het onderzoek aanleverde, werd niets gedaan. Tot de dag van de uitspraak, toen de rechtbank alle aanklachten van tafel veegde en Auto Wientjes volledig vrijsprak.
“Laat je nooit verleiden om minder onderzoek te doen omdat een auto snel of voor een mooie prijs verkocht kan worden”Sjoerd Wientjes, accountmanager en directie Auto Wientjes
De mist in
Bij een van de vier andere ingevallen bedrijven (geen BOVAG-lid) bleek echt iets aan de hand. In de overige drie gevallen loopt een hoger beroep. In die zaken is de tenlastelegging zeer beperkt. Van de ‘miljoenenfraude’ waar de ondernemers zich volgens de FIOD bewust mee ingelaten hadden, is niets gebleken. Wientjes: “Achteraf denken wij dat een regulier boekenonderzoek bij ons passender was geweest.”
Killing
Voor Auto Wientjes is het leed echter nog niet geleden. Een jaar na de inval startte de Belastingdienst een boekenonderzoek over dezelfde periode (2017-2019) en dezelfde buitenlandse afnemers. “De rechtbank heeft ons strafrechtelijk vrijgesproken van betrokkenheid bij precies deze fraude”, zegt Sjoerd Wientjes. “Deze uitspraak is breed gemotiveerd en heeft ook fiscale impact. Wij realiseren ons dat het strafrecht en het belastingrecht verschillende beoordelingskaders kennen. Tegelijkertijd hebben wij moeite met het feit dat transacties uit de periode 2017-2019 nu worden beoordeeld aan de hand van bewijsverwachtingen die destijds niet of nauwelijks kenbaar waren, terwijl wij onze werkwijze juist steeds in overleg met de Belastingdienst hebben aangepast.”
“Wij zitten inmiddels 2,5 jaar in de bezwaarprocedure van deze naheffing”, vervolgt Wientjes. “We hebben onze strafrechtelijke en fiscale advocaten een pleidooi van dertig minuten laten houden op het belastingkantoor in Zwolle, met het vonnis in de hand. De reactie tijdens de hoorzitting was positief, maar tot op de dag van vandaag is ons bezwaar niet gehonoreerd. Onze volgende stap is dat wij met de directie van de Belastingdienst in Zwolle om de tafel gaan. Als we er samen niet uitkomen, moeten we weer naar de rechter en zijn we weer jaren verder. De afgelopen jaren waren killing, dus ik hoop dat het zo ver niet komt. Uiteindelijk hebben de Belastingdienst en bonafide ondernemers hetzelfde doel: fraude voorkomen en zorgen voor een eerlijke markt. Ik hoop daarom dat we elkaar ook in de toekomst blijven opzoeken. Niet alleen door achteraf te handhaven, maar juist door vooraf samen te werken en duidelijkheid te geven over wat er van ondernemers wordt verwacht. Wij hebben vertrouwen in een goede afloop.”
Dossiers paraat
De belangrijkste les die Auto Wientjes heeft geleerd? “Goede samenwerking met de Belastingdienst en goede bedoelingen zijn niet genoeg. We zijn al jaren bezig om onze procedures en systemen zo in te richten dat iemand die losstaat van de casus over vijf jaar precies in het dossier kan zien wat er wanneer is gebeurd en welke denkstappen zijn genomen. Alle dossiers worden via vaste procedures gestructureerd vastgelegd. Deze laten we controleren door meerdere medewerkers. Als we morgen een boekenonderzoek krijgen, hebben we met één druk op de knop het hele dossier paraat van iedere auto die we verkocht hebben. Stoppen met contante betalingen was een goede zet, hoewel het lastig is voor mensen die komen kijken voordat ze kopen. Soms moeten die nog een dag wachten op de overschrijving.”
Niet laten verleiden
Volgens Wientjes is export van auto’s door dit alles zeer specialistisch werk geworden. “Veel ondernemers maken de fout om zomaar een auto te exporteren, en als het goed gaat nog eentje, en zo steeds grotere aantallen. Zonder ervaring herken je klanten met verkeerde bedoelingen niet zo makkelijk. Dan loop je snel tegen een muur aan. Ik zou niemand aanbevelen om er zomaar in te stappen. Je moet heel veel documentatie verzamelen van de mensen met wie je samenwerkt. Dat gaat heel ver. Doe je dat niet, dan loop je grote risico’s. Laat je nooit verleiden om minder onderzoek te doen omdat een auto snel of voor een mooie prijs verkocht kan worden. Het risico is groot en de fiscus kan tot vijf jaar later nog vragen stellen over een transactie.”
Weet aan wie je verkoopt
Wie zich waagt aan export, waagt zich aan een grote onderzoeksopgave, zegt José Burgemeester, fiscalist bij BOVAG. “Er is geen stappenplan dat je kunt doorlopen waarmee je honderd procent zeker van je zaak bent. De onderwereld is heel creatief en vindt telkens nieuwe manieren. De hoofdregel is: documenteer alles. Leg vast waarom je wel zaken doet met een partij of waarom niet. Dat betekent dat je tot op de bodem uitzoekt aan wie je verkoopt: wie is de eigenaar, wie is gemachtigde, wat zijn de antecedenten van deze mensen? Waar is het bedrijf gevestigd, is dat logisch? Sinds wanneer bestaat het bedrijf? Wat is de reputatie van het bedrijf en van de personen erachter? Bij handel via tussenpersonen moeten ook alarmbellen afgaan. Partijen die mooie prijzen bieden en nauwelijks onderhandelen vragen om extra onderzoek. Contante betalingen en verse coupures zijn tekenen dat je op je hoede moet zijn. En wat je ook doet en besluit: schrijf het op en licht het toe. Maak procedures en beslisbomen om processen te stroomlijnen. Hoe meer je kunt onderbouwen waarom je bepaalde keuzes hebt gemaakt, hoe beter. Helaas laat de zaak rond Wientjes zien dat ook een overvloed aan ontlastend materiaal geen bescherming biedt tegen slepende procedures en naheffingen.”
BOVAG vraagt om duidelijkheid
Na de FIOD-invallen heeft BOVAG op verschillende manieren geprobeerd duidelijkheid te verkrijgen over wat er van ondernemers wordt verwacht rond export, vertelt Geert Brummelhuis, branchemanager BOVAG Autodealers. “Met onderzoeksbureau Ecorys hebben we een voorstel gedaan voor een onderzoekslijst, die we hebben voorgelegd aan toenmalig staatssecretaris van Financiën Vijlbrief. De Belastingdienst moest beslissen en wilde er niet aan, omdat dit haar onderzoeksvrijheid ontnam. Daarop hebben we een brief geschreven aan het ministerie met verschillende voorstellen om betrokkenheid bij btw-fraude voor ondernemers te voorkomen in plaats van te bestrijden, onder meer door het instellen van verlegging van de btw in plaats van het nultarief, en door het proactief informeren van ondernemers over mogelijk foute kopers. De reactie was echter dat de overheid handhaving achteraf prima vond. Dat was teleurstellend. Inmiddels is gebleken dat die aanpak niet veel heeft opgeleverd. Blijkbaar is er veel btw-fraude en veel betrokkenheid, maar na al die jaren is er niets bereikt qua handhaving. Wij zien wel dat de branche over het algemeen grote stappen zet in professionalisering en administratie. Maar zolang de btw intracommunautair niet goed geregeld is, blijven er risico’s bestaan. We blijven daarom aandringen op betere afstemming van btw-wetgeving binnen de EU.
Dit artikel is verschenen in BOVAGkrant 5-2026. Tekst: Sjoerd van der Linden, fotografie: Robin Britstra (Sjoerd Wientjes).